Ngày Tết, không nhà nào là không có dưa món ăn kèm với bánh chưng, bánh tét. Nhưng ngày nay, đời sống ngày một nâng cao, người dân cũng chú trọng hơn đến bữa ăn hàng ngày. Không phải cái gì cũng để dành Tết, không phải món gì cũng tới Tết mới có. Trong thực đơn hàng ngày ở nhiều gia đình, món dưa muối từ các nguyên liệu như củ kiệu, cải bẹ, đu đủ, của cải trắng…đã trở nên quen thuộc. Và được người dân gọi chung một cái tên là Dưa món.

1. Giới thiệu vài nét về Dưa món Bình Định

Được hình thành từ việc lên men các nguyên liệu thực vật dễ tìm như củ kiệu, đu đủ xanh, củ cải, cải bẹ xanh già, su hào, cà rốt, thậm chí là giá, hành lá hay dưa hồng, dưa leo…..chỉ cần ít muối hột, nước trắng, keo thủy tinh trong vài 3 hôm là đã có Dưa món đậm đà để ăn với cơm, bánh tét, bánh chưng trong các dịp giỗ quải hay là món khai vị trong các tiệc cưới sang trọng.

2. Các loại Dưa món có tại đặc sản Bà Tròn

Củ kiệu

Kiệu cắt bỏ lá, lấy củ, đem phơi cho héo, tách bỏ rễ và lớp vỏ bên ngoài bị khô và bẩn. Sau đó đem ngâm nước tro 1 đêm, sáng hôm sau đem phơi nắng. Cắt bỏ phần thân kiệu mọc dài ra và tỉa lại cho sạch và đẹp. Phải đảm bảo lúc này củ kiệu đã khô. Sau đó đun nước mắm với đường theo tỷ lệ 1:1 rồi chờ nguội, đem ngâm kiệu, thêm ít tép tỏi, ớt khô cho đẹp. Khoảng 10 ngày là kiệu chín, có vị ngọt, chua, mặn thích hợp dùng trong dịp Tết.

Chua ngọt hoặc mặn

Với món này, cách làm cũng giống như kiệu nhưng ở đây kiệu chỉ là 1 phần trong rất nhiều thành phần của đu đủ, cà rốt, su su, su hào….xắt sợi hoặc cắt tỉa hoa đem phơi khô rồi muối chung. Muốn Dưa món có vị mặn thì nấu nước đường với mắm cũng theo tỷ lệ 1:1 còn nếu muốn có vị chua thì nấu nước đường với giấm theo tỷ lệ 1 đường, 1 nước, 0,5 giấm. Người ít muốn chua có thể giảm lượng giấm xuống còn 0,3. Nhưng tùy khẩu vị từng người mà độ mặn, ngọt, chua sẽ được gia giảm.

Dưa món đu đủ

Đu đủ xanh nhưng phải là đu đủ già, nếu đu đủ non nó sẽ không giòn và dễ bị khú, khó phơi khô. Sau khi rửa sạch, phơi khô, xắt sợi hay tỉa hoa là tùy sở thích mỗi người. Đun nước mắm đường hoặc giấm đường theo tỷ lệ giống cách làm Dưa món chua ngọt, Dưa món mặn ở trên, rồi cho đủ đủ đã phơi khô hoặc sấy khô vào ngâm. Món dưa này chín nhanh hơn kiệu, chỉ khoảng 5-7 ngày là có món dưa thành phẩm.

Dưa món chay

Dưa món chay cũng có cách làm giống như dưa món mặn nhưng thay nước mắm bằng muối và bột ngọt để có thể ăn chay được. Có bột ngọt để làm dịu độ mặn của muối, cũng cho đường vào và đun sôi, để nguội mới cho các nguyên liệu muốn làm dưa vào để muối. Từ 5-7 ngày là có thể ăn.

Dưa món củ cái trắng hoặc cà rốt

Củ cải trắng rửa sạch, xắt sợi hoặc tỉa hoa, phơi nắng cho khô hoặc dùng lò sấy khô. Đun nước đường với mắm nếu muốn muối Dưa món mặn. Hoặc đun nước với giấm nếu muốn muối chua ngọt. Vì củ cải khá giòn nên món này rất dễ ăn và ăn rất ngon. Muốn tăng thêm vị, có thể cho ớt trái đã phơi khô vào cho vừa có vị cay lại vừa đẹp mắt.

Công thức làm cũng giống như củ cải trắng nhưng với Dưa món củ cà rốt thì nước sẽ hơi hồng một chút do củ cà rốt tiết ra trong lúc muối nên không cần cho ớt thì món dưa cũng đẹp mắt.

Kết hợp su hào, cà rốt

Đây là sự kết hợp giữa hai loại củ đó là củ su hào và củ cà rốt, thành phẩm sẽ có màu rất đẹp giữa trắng và đỏ. Đặc tính của củ su hào khi phơi khô sẽ rất giòn, cà rốt thì dai hơn một chút nên sự kết hợp này là hài hòa. Cách làm công thức cũng giống như trên, đó là đun nước với giấm nếu muốn muối chua ngọt. Muốn có dưa món mặn thì đun đường với mắm theo tỷ lệ 1:1. Muốn tăng thêm vị, có thể cho ớt trái đã phơi khô vào cho vừa có vị cay lại vừa đẹp mắt.

3. Cách ăn

Dưa món Bình Định là thức ăn dân dã nhưng lại xuất hiện trong các đám tiệc. Bởi vì nó rất dễ kết hợp với các thức ăn khác như nem, chả, thịt ba chỉ luộc, bò nướng. Xuất hiện trong các đám cưới sang trọng vì nó luôn được chọn làm món khai vị với nem chả, bánh phồng tôm và súp. Trong bữa cơm đơn giản ở mỗi nhà dân thường ngày, nó là món giúp ăn cơm ngon hơn. Không bị ngấy như các món xào, các loại thịt nhiều mỡ như thịt heo.